แนะนำโครงการ

               โครงการลดการใช้พลังงานในภาครัฐ จัดทำขึ้นตามนโยบายของรัฐบาลที่มุ่งส่งเสริมให้หน่วยงานของรัฐเป็นแบบอย่างในการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ โดยคณะรัฐมนตรีมีมติให้หน่วยงานภาครัฐดำเนินมาตรการลดการใช้พลังงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายด้านพลังงานของประเทศ และสนับสนุนการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า
               สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ร่วมกับสำนักงานปลัดกระทรวงพลังงาน (สป.พน.) ดำเนินโครงการลดการใช้พลังงานในภาครัฐมาอย่างต่อเนื่อง เพื่อกำกับ ติดตาม และส่งเสริมการลดใช้ไฟฟ้าและน้ำมันเชื้อเพลิงในหน่วยงานภาครัฐทั่วประเทศ พร้อมสนับสนุนการรายงานผลการใช้พลังงานผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้สามารถติดตามและประเมินผลการดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
               นอกจากการช่วยลดการใช้พลังงานและค่าใช้จ่ายของภาครัฐแล้ว ผลจากการประหยัดพลังงานยังมีส่วนช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และสนับสนุนการดำเนินงานของประเทศไทยในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยโครงการลดการใช้พลังงานในภาครัฐให้ความสำคัญกับการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมของบุคลากรภาครัฐทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค จังหวัด และท้องถิ่น
               ปัจจุบัน โครงการลดการใช้พลังงานในภาครัฐ โดย สนพ. ได้ดำเนินการปรับปรุงระบบการรายงานข้อมูลให้มีความสะดวก เข้าใจง่าย และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ควบคู่กับการให้คำปรึกษาและถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์พลังงาน เพื่อสนับสนุนให้หน่วยงานภาครัฐสามารถลดการใช้พลังงานได้อย่างเป็นรูปธรรมและต่อเนื่อง ทั้งนี้ สนพ. ได้มีการจัดทำรายงานผลการดำเนินงานในภาพรวมเพื่อนำเสนอให้นายกรัฐมนตรีทราบตามรอบระยะเวลาที่กำหนด พร้อมทั้งร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) พิจารณากำหนดแนวทางการประเมินผลการปฏิบัติราชการของข้าราชการพลเรือนสามัญผู้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าส่วนราชการระดับกระทรวงหรือเทียบเท่า และผู้ว่าราชการจังหวัดให้มีความเหมาะสม ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 30 เมษายน 2569

ประวัติความเป็นมา

พลังงานเป็นปัจจัยสำคัญต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและการดำเนินชีวิตของประชาชน ขณะที่ประเทศไทยจำเป็นต้องพึ่งพาพลังงานจากต่างประเทศในสัดส่วนสูง การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพจึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดภาระค่าใช้จ่าย ลดการนำเข้าพลังงาน และเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงานของประเทศ รัฐบาลจึงให้ความสำคัญกับการประหยัดพลังงานมาอย่างต่อเนื่อง และกำหนดให้หน่วยงานภาครัฐทำหน้าที่เป็นแบบอย่างแก่ภาคเอกชนและประชาชน

ล่าสุด คณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2569 ได้เห็นชอบในหลักการวาระแห่งชาติด้านพลังงาน เพื่อบรรเทาผลกระทบจากราคาค่าไฟฟ้าและส่งเสริมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน โดยหนึ่งในมาตรการสำคัญคือการลดการใช้พลังงานในหน่วยงานภาครัฐ ตามเงื่อนไขและหลักเกณฑ์การประเมินผลตัวชี้วัดที่ สนพ. กำหนด ให้หน่วยงานรายงานข้อมูลการใช้พลังงานผ่านระบบ e-report.energy.go.th เป็นประจำทุกเดือน และให้รวบรวมข้อมูลการใช้พลังงานในภาพรวมเสนอนายกรัฐมนตรีทุก 6 เดือน รวมถึงมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมพิจารณากลไกการประเมินผลผู้บริหารภาครัฐ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการกำกับติดตามการขับเคลื่อนนโยบายสำคัญของรัฐบาลให้บรรลุเป้าหมาย

2569

จากสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างประเทศอันเนื่องมาจากสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างประเทศรัสเซียและยูเครนและความผันผวนของราคาพลังงานที่ปรับตัวสูงขึ้น ในการประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2565 นายกรัฐมนตรีจึงได้มีข้อสั่งการให้กระทรวงพลังงานและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องบริหารจัดการพลังงานอย่างเหมาะสม เพื่อเตรียมความพร้อมรองรับวิกฤตพลังงาน และให้หน่วยงานของรัฐลดการใช้พลังงานเพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของภาครัฐและเป็นแบบอย่างแก่ประชาชนและภาคเอกชน จากข้อสั่งการดังกล่าว กระทรวงพลังงาน โดย สนพ. และกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน ได้จัดทำแนวทางการประหยัดพลังงานในหน่วยงานภาครัฐเสนอคณะรัฐมนตรี และ คณะรัฐมนตรีในการประชุมเมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2565 มีมติให้หน่วยงานของรัฐดำเนินการลดการใช้พลังงานลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ตามหลักเกณฑ์การประเมินที่สำนักงาน ก.พ.ร. และ สนพ. กำหนด พร้อมให้หน่วยงานรายงานข้อมูลผ่านระบบ e-report.energy.go.th เป็นประจำทุกเดือน และมอบหมายให้ สนพ. รวบรวมผลการดำเนินงานในภาพรวมเพื่อนำเสนอนายกรัฐมนตรี

2565

การดำเนินมาตรการดังกล่าวได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดย สนพ. ทำหน้าที่จัดทำหลักเกณฑ์และแนวทางการประเมิน สร้างความรู้ความเข้าใจแก่หน่วยงาน ติดตามผลการดำเนินงาน ตลอดจนพัฒนาระบบ e-report.energy.go.th สำหรับรวบรวมข้อมูลการใช้ไฟฟ้าและน้ำมันเชื้อเพลิงของหน่วยงานภาครัฐ เพื่อให้สามารถติดตามและประเมินผลการประหยัดพลังงานได้อย่างเป็นระบบ และเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2560 นายกรัฐมนตรีได้มีข้อสั่งการในการประชุมคณะรัฐมนตรี ให้ทุกส่วนราชการพัฒนาและปรับปรุงการทำงานภายในหน่วยงานให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยการลดการใช้พลังงานเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญที่ส่วนราชการต้องดำเนินการ สำนักงาน ก.พ.ร. จึงมอบหมายให้ สนพ. เป็นเจ้าภาพด้านการลดการใช้พลังงาน ทำหน้าที่กำหนดเกณฑ์ วิธีการคำนวณ และแนวทางการประเมิน รวมทั้งรวบรวมผลการดำเนินงานเพื่อใช้ประกอบการติดตามประสิทธิภาพการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ

2560

คณะรัฐมนตรีในการประชุมเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2555 มีมติให้หน่วยงานราชการลดการใช้พลังงานลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 เพื่อลดการนำเข้าพลังงานจากต่างประเทศ พร้อมมอบหมายให้สำนักงาน ก.พ.ร. กำหนด “ระดับความสำเร็จของการดำเนินการตามมาตรการประหยัดพลังงาน” เป็นตัวชี้วัดการปฏิบัติราชการ และมอบหมายให้ สนพ. เป็นเจ้าภาพหลักในการดำเนินงานและประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การดำเนินงานครอบคลุมทั้งการใช้ไฟฟ้าและน้ำมันเชื้อเพลิง โดยพิจารณาทั้งกระบวนการบริหารจัดการตามแนวทางการวางแผน การดำเนินงาน การติดตามผล และผลลัพธ์ด้านการลดใช้พลังงาน

2555

ในระยะแรก รัฐบาลได้กำหนดให้การประหยัดพลังงานเป็นวาระแห่งชาติ โดยให้หน่วยงานราชการเป็นแกนนำในการลดการใช้ไฟฟ้าและน้ำมัน และนำผลการดำเนินงานด้านการประหยัดพลังงานมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของการประเมินผลการปฏิบัติราชการ อย่างไรก็ตาม การกำหนดเป้าหมายลดการใช้พลังงานในอัตราเดียวกันสำหรับทุกหน่วยงานมีข้อจำกัด เนื่องจากแต่ละหน่วยงานมีภารกิจ ขนาดพื้นที่ จำนวนบุคลากร ระยะเวลาการให้บริการ และลักษณะการใช้พลังงานแตกต่างกัน เพื่อให้การประเมินสะท้อนประสิทธิภาพการใช้พลังงานของแต่ละหน่วยงานได้อย่างเหมาะสม คณะรัฐมนตรีในการประชุมเมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2550 มีมติเห็นชอบให้สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (สำนักงาน ก.พ.ร.) และสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) นำเกณฑ์มาตรฐานการจัดการใช้พลังงานที่พัฒนาขึ้นจากการศึกษาของสถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงาน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มาใช้ประกอบการประเมินประสิทธิภาพการดำเนินมาตรการประหยัดพลังงานของส่วนราชการ โดยใช้แนวคิด ค่าดัชนีการใช้พลังงาน (Energy Utilization Index: EUI) ซึ่งคำนึงถึงปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อการใช้พลังงานของแต่ละหน่วยงาน เช่น พื้นที่ จำนวนบุคลากร และเวลาในการปฏิบัติงาน ทำให้การประเมินมีความเป็นธรรมและสอดคล้องกับลักษณะภารกิจของหน่วยงานมากยิ่งขึ้น

2550

จากพัฒนาการดังกล่าว โครงการลดการใช้พลังงานในภาครัฐ จึงมิได้เป็นเพียงมาตรการลดค่าใช้จ่ายด้านไฟฟ้าและน้ำมันของหน่วยงานราชการเท่านั้น แต่ได้พัฒนาเป็นกลไกสำคัญของภาครัฐในการสร้างวัฒนธรรมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ พัฒนาระบบข้อมูลสำหรับกำกับติดตามผล ส่งเสริมให้ภาครัฐเป็นแบบอย่างแก่ประชาชนและภาคธุรกิจ ตลอดจนมีส่วนสนับสนุนเป้าหมายด้านความมั่นคงทางพลังงานและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน